Yaşam herkes için aynı olmasına rağmen herkes için aynı kalitede olmayabiliyor. Yaşam gerçekten zor. Bir de bizim olmazlarımız ve kişisel duygu çıkmazlarımız yaşamı daha da içinden çıkılmaz hale getirebiliyor.

Mutsuzlukla sarmalanmış zihnimiz bedenimizi esir alabiliyor. Günlük koşuşturmalar içinde kaybolup gidebiliyoruz. Kendimiz boğulurken aslında ümitlerimizi,  heyecanlarımızı ve geleceğimizi de götürüyoruz. Fakat bu durumdan da çok hoşnut değiliz. O halde daha kaliteli, daha dinamik ve enerjik yaşamak için önceliklerimiz neler olmalı? Gelin hep beraber bir bakalım: 

Enerjinizin farkına varın

Zamanla enerjiyi özdeşleştirebiliriz. Fakat arada çok önemli bir fark olduğunu aklımızdan çıkarmamalıyız.  Buna göre, hayatta herkes aynı miktarda zamana sahip olmasına rağmen aynı miktarda enerjiye sahip değildir. Enerji insanlara farklı bir şekilde dağıtılmıştır. Bunun adeta bir kotası vardır. Akıllıca kullanırsanız, size ömür boyu yetebilir. 

Bu bakımdan enerji, banka hesabınıza benzetilebilir. Paranızı bankada yıllarca bekletebilirsiniz ya da ara sıra belli miktarlarda ilaveler yapabilirsiniz ve sermayenizi arttırabilirsiniz. Pek çok açıdan siz de elli yaşında, kırkında olduğunuzdan daha formda olabilirsiniz. Böylece enerji sermayenize bazı yatırımlar yaparsanız yaşlandıkça gücünüz azalmaz (Adair ve Adair, 1996, s.157) 

* Dinlenme : Rekreasyon faaliyetlerinin başında “dinlenme” gelir. Dinlenme ihtiyacının giderilmesi, okul ya da iş yaşamının stresinden uzaklaşmak ve psikolojik olarak rahatlamak amacını taşır.  Kişi dinlenirken, kişisel zevk, beğeni ve yeteneklerini ön plana çıkarabileceği hem izleyici hem de katılımcı olabileceği aktiviteleri seçer (Küçüktopuzlu vd., 2003, s:37). 

Bu anlamda son zamanlarda öne çıkan bir kavram var “yavaşlık”. Dünya o kadar hızlandı ki insanlar yavaşlamayı tercih ediyorlar. Hızlı olmak kadar yavaşlamak da bazen başarının sırrı olabiliyor. Örneğin artık işyerlerinde “öğle uykusu” molaları verilir hale geldi (Sayek, 2004): Çünkü Harvard Psikoloji Bölümü''nden Sara Mednick''in yaptığı araştırmaya göre öğle uykusu, günün geri kalanında en az sabah kadar verimli çalışmanızı sağlıyor. Mednick''e göre yarım saat ila 1 saat arasındaki bir öğle uykusu için saat 2 ile 3 arası ideal.

Pozitif Performans Enstitüsü''nün kurucusu psikolog Adalet Bağdu, öğle uykusunun bioritmimizde çok önemli olduğunu, 90 dakikada bir 15 dakika mola vermenin ideal olduğunu söylüyor. Günümüzde pek çok kurum, çalışanlarına öğle uykusu izni veriyor. Çin''de çalışanlar yasaya göre çalışırken öğle uykusu molası verebiliyorlar. British Airways, okyanusu aşan uçuşlarında, iniş sırasında daha iyi performans göstermeleri için pilotlarına uyku izni veriyor. Ünlü danışmanlık şirketi Deloitte & Touche ise Pittsburgh''daki 260 kişilik ofisini tekrar düzenleyerek bir uyku odası eklemiş. 

Oracle''ın Tokyo''daki ofisinde de bir meditasyon odası var. Türkiye''de ise durum biraz farklı. TBWA ve Güzel Sanatlar Saatchi & Saatchi reklam ajanslarının mimarı Hasan Çalışlar, bu kurumlarda ''dinlenme odası'' inşa ettiklerini söylüyor. ''Üst düzey yöneticilerin genelde içinde uyuyabilecekleri odaları bulunuyor. Fakat diğer çalışanlar için böyle olanaklar yok. Yaratıcı sektör ofislerinde ''dinlenme odası'' kavramını daha çok uyguluyoruz. 

Özellikle reklam ajanslarında 9-6 bir çalışma sistemi olmadığından, ofis 24 saat kullanımda oluyor. Çalışma saatlerinin uzunluğu nedeniyle ofisin dışına çıkmadan ofis ortamı dışına çıkabilecekleri mekânlar yaratıyoruz. Gerektiği zaman uyuyabilecekleri veya dinlenebilecekleri alanlara ihtiyaç duyuluyor.'' diyor. 

''Uyumayan'' şehir lakaplı New York''ta ise mola vermek gittikçe kolaylaşıyor. Empire State gökdeleninin 24. katındaki Metronaps''te 20 dakikalık uyku seansları satın alabiliyorsunuz. Mayıs 2004''te açılan Metronaps''te kullanılan özel koltukları 7 bin 950 dolara satın alabiliyorsunuz.  

* Kültürel etkinlikler : Dinlenme faaliyetinin yanında rekreasyon, “kültürel” amaçlı yapılan gezi, araştırma, tatil proğramları, yayın takibi gibi aktiviteler olarak da yapılabilir.  Kültürel amaçlı yapılan aktivitelerin en önemli özelliği kişinin kendi yeteneklerini ortaya çıkartmasına yardımcı olması ve bilgi birikimi ve tecrübesinden toplumun istifade etmesine olanak sağlamasıdır.   

Dolayısıyla bazı meraklar vardır; hem yapıcı, hem de yıkıcıdır: Kazmak ya da ağaç kesmek. İşte bu merakların yapıcı ve yaratıcı yönde kullanılması rekreasyon etkinliğinin en önemli amacıdır. Müzik ve sanat bu anlamda en önemli duygusal yoğunluğun hissedildiği uğraşlar olarak sıralanabilir. Çünkü bütünüyle yaratıcı sanat, her zaman bilinçli olmazsa da, duyguları yansıtır ve hatta okuryazar olmayanlar bile, kalem ve renkleri kullanarak duygularını belirtirler.   

Duyguları yansıtmada en çok kullanılan etkinlik ise edebiyat, özellikle trajedi’dir. Trajedi’nin eski Atinalılar için duyguları kanalize etmede ne kadar etkili bir yol olduğunu, günümüze kadar yaşayabilmiş az sayıdaki tiyatro eserlerine bakarak tahmin etmek mümkündür (Tredgold, 1991, s:141). Bu imkânlara sahip olan kişilerin mutlu olabilecekleri ifade edilebilir.   

* Gönüllülük : Bir başka rekreasyon amacı ise “gönüllülük”tür. İnsanların boş zamanlarında, karşılığında herhangi bir maddi kazanç beklemeksizin yaptığı sosyal gönüllülük ve sivil toplum örgütlerine katılım, rekreasyonun aynı zamanda toplumsal amaçlı uygulamasını da göstermektedir (Küçüktopuzlu vd., 2003, s:37).   

* Sportif etkinlikler : İnsanların bazı türdeki uğraşıları onları gerginliklerden ve öfkeden kolayca sıyırabilmektedir. Bu anlamda çoğu insan çatışmalarla geçen yorucu bir günün sonunda, bazı fiziksel etkinlikler yardımıyla bunalımlarından kurtulmasını başarabilmiştir. Spor bunun en yaygın örneği olarak verilebilir. 

Rekreasyon faaliyetleri arasında en kapsamlı, çeşitli ve ilgi çeken alanlarından biri sportif faaliyetlerdir. Spor ve rekreasyon birbirlerini etkilemektedir. Spor, insanların reaktif ihtiyaçlarını karşılamada önemli bir hareket alanı sağlarken, rekreasyon ise, sporun toplumda yaygınlaşmasını, tanınmasını ve sportif başarılar elde edebilmesinde önemli roller üstlenmiştir.  

Spor endüstri toplumlarının hareket düşmanı olarak algılanan zamana karşı bir panzehir olarak görülmektedir. Çünkü spor, toplumların sağlık aracı olduğu gibi sporla birey ve toplumlar, hareket edebilmenin mutluluğuna erişmekte, diyolog kurabilmekte, sağlık kazanabilmekte ve kişiliğini geliştirebilmektedir (Soyer ve Can, 2003, s:106).

Kalp ve beyin fonksiyonları açısından büyük önem taşıyan düzenli fiziksel aktivite yapılmasının, özellikle kalp hastalıkları, inme, diyabet, obezite ve osteoporoz gibi rahatsızlıkları önleme ve tedavi yönünden de olumlu sonuçlarının bulunduğu, düzenli spor yapanların sigara bağımlılığından kurtulma konusunda da hareketsiz kişilere oranla daha avantajlı olduklarını yapılan bilimsel çalışmalarda da kanıtlanmıştır (www.kigem.com, 2007). Ayrıca uzmanlar bireylerin her zaman ihtiyaçlarına uyan, eğlenceli ve yıl boyu yapabilecekleri bir egzersiz modeli seçmelerini tavsiye etmektedirler.

Temel amaç insanların kendi yeteneklerini keşfederek farklı ve değişik bir ortamda bulunmanın zenginliğinden yararlanmak olan rekreasyon etkinlikleri, kişinin mesleği, cinsiyeti, yaşı ve gelir durumu ne olursa olsun gerek kendi mutluluğunu ve gerekse çalıştığı örgütün başarısını elde etmede önemli roller üstlenmektedir. 

İş yaşamına göre rekreaktif etkinlikler 

İnsanların reaktif etkinliklere katılımının, onların yaşam biçimlerine ve zaman kullanımlarına göre değiştiği belirtilmektedir. Bu katılımın çeşitliliği, ülkelere, nüfusun sosyal yapısına, kültürel düzeye, çağdaş yaşam alışkanlıklarına göre de değişebilmektedir (Balcı, 2003).  

İnsanlar kültürleri, yaşam şartları, çalışma koşulları, kişilik yapıları ve aile yaşantıları bakımından farklı zevklere, yaşam tarzlarına dolayısıyla farklı ihtiyaçlara sahiptirler. İşte bu kişisel farklılıklar, rekreasyon faaliyetlerinin seçiminde de farklılıklar göstermektedir (Küçüktopuzlu vd., 2003, s:39):  

Buna göre insanlar çalıştıkları ortamlar açısından değerlendirilecek olursa, sürekli kapalı ortamda çalışan kişiler reaktif faaliyetlerini açık alanlarda yapmayı tercih etmektedirler.  Kırsal alanda doğup büyüyen kişiler ise daha çok şehir yaşantısının getirdiği kapalı alan aktivitelerine yönelmektedirler. 

Bunun yanında fiziksel açıdan ağır şartlarda çalışan kişiler reaktif faaliyetlerinde daha çok dinlendirici piknik, gezi, arkadaş ortamları, sinema, tiyatro gibi faaliyetleri tercih etmektedirler.  Ancak sürekli masa başı işi olarak adlandırdığımız fazla hareketi gerektirmeyen işlerde çalışan kişiler ise boş zamanlarını sportif faaliyetlerle değerlendirmektedirler. Öğrenciler ve bekar insanlar boş zamanlarında gezmeyi, eğlenmeyi tercih ederken, çalışan kişiler dinlenmeyi ya da aile toplantılarını tercih etmektedirler. 

Bu anlamda reaktif faaliyetler, cinsiyet, yaş, gelir durumu, kişilik yapısı ve yetenekleri, kültürel yapı ve bir yaşam biçimi olarak değişkenlik gösteren faaliyetler olarak ifade edilebilir. 

Reaktif etkinliklerde tartışma konularından biri, bu etkinliklerin ne kadarının izleme, dinleme gibi pasif etkinlikler, ne kadarının da aktif katılımlı etkinlikler olduğudur. Diğer tartışma alanı ise, kişilerin özgürce kullandıkları boş zamanda, etkinliklere ne kadar özgürce katılabilmekte olduklarıdır.Bunun yanı sıra, reaktif etkinliklerin katılımcıya ifade ettiği değer de önemlidir.  

Amerika Birleşik Devletleri’nde bir üniversitede yapılan araştırmada kişiler, katıldıkları etkinlikleri %38 oranında yüksek değerde, %56 oranında düşük değerde bulduklarını belirtmişlerdir (Balcı, 2003). Buradan, kişilerin yarısından fazlasının boş zamanlarını iyi değerlendiremediklerine inandıkları anlamı çıkarılabilir. 

Boş zaman etkinliklerinin tercih nedenlerinin sırlanabilmesi amacıyla, Pierce (1981) tarafından çeşitli doyum ölçütleri oluşturulmuştur. Bunların bazıları, dostluk, dinlenme-rahatlama, başarı, güç, üstünlük, coşku, yenilik, entelektüellik, hoşsohbetlilik, zamanı değerlendirme, yapıcılık olarak sıralanmaktadır (Kılbaş, 2001, s:34). 

Rekreasyon faaliyetleri ile insan, normal işi dışında ve farklı bir ortam içerisinde boş zamanını isteyerek katıldığı etkinliklerle değerlendirmek suretiyle, bu etkinliklerden kazandığı davranışlarla yenilenmektedir. Ayrıca insanlar yerine göre rekreasyonu, uyarı düzeyini yükseltici veya stresten uzaklaşma aracı gibi kullanabilmektedirler (Toffler, 1981, s:13)  

İnsan hayatında süregelen tek düzelik ve rutin ortamın oluşturacağı sıkıntı, genellikle reaktif faaliyetlerle bir değişim, yenilenim ve ilginçlik meydana getirilerek giderilebilmektedir. Dolayısıyla rekreasyon etkinlikleri kişiyi yeniden işe hazırlaması veya iş için yenilenmesini sağlaması açısından oldukça kabul gören bir uygulama olarak görülmektedir. 

Kaynakça 

Adair John ve Talbot Adair, 1996, Zaman Yönetimi, çev: B.Güngör, Emel Matbaası, Ankara, s.18-19

Balcı Velittin, 2003, “Ankarada’ki Üniversite Öğrencilerinin Boş    Zaman Etkinliklerine      Katılımlarının Araştırılması”, Milli Eğitim Dergisi, Sayı.158, Bahar, Ankara

Kılbaş Şükran, 2001, Rekreasyon, Boş Zamanı Değerlendirme, Anaca   Yayınları, Ankara

Küçüktopuzlu Faik, K. Gözek ve A. Uğurlu, 2003, “Boş Zaman Rekreasyon İlişkisi ve Üniversite Öğrencilerinin Boş Zaman Faaliyetlerini Değerlendirmeye Yönelik Bir Araştırma”, I. Gençlik Boş Zaman ve Doğa Sporları Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Gazi Üniversitesi S.K.S.D. Doğa Sporları Arama Kurtarma Merkezi, Ankara

Sayek, Aylin, 2004, “Cilalı Yavaşlık Devri”, Milliyet Gazetesi, 31 Ağustos

Soyer Ferit ve Y. Can, 2003, “Üniversite Öğrencilerinin Boş Zaman Alışkanlıkları ve Sportif Eğilimlerinin Mesleki Yönelişlerine     Göre     Karşılaştırılması”, I. Gençlik Boş          Zaman ve Doğa Sporları Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Gazi Üniversitesi       S.K.S.D. Doğa Sporları Arama Kurtarma Merkezi, Ankara

Toffler Alvin, 1981, Gelecek Korkusu, Çev. S. Sargut, Altın Yayınevi, İstanbul

Tredgold R.F., 1991, Çağdaş Çalışma Düzeninde Kişilerarası İlişkiler, 3.b.,   Çeviren:C.Aykan, Mert Yayıncılık, İstanbul

www.kigem.com, 2007